Roel IJsselstein (1926-1986)

Roel IJsselstein Foto st Mon. Doldersum

Roel IJsselstein werd op 19 juni 1926 in Gouda geboren. Toen hij 18 was geworden werd hij opgeroepen om “ongewapende dienstplicht” te vervullen. Zo kwam hij met vele andere leeftijdgenoten in het kamp van de Nationale Arbeidsdienst (NAD) in Vledder (Drenthe) terecht. Daar moesten ze vanuit het kamp gaan werken bij NSB-boeren in de omgeving.

Voormalig kampterrein anno 2010. Foto Wikipedia Commons
Voormalig kampterrein anno 2010. Foto Wikipedia Commons

Op 7 september 1944, een paar dagen na dolle dinsdag werd een groepje arbeidsmannen op de terugweg naar het kamp door een onbekende man aangesproken. Er was in het kamp, maar ook bij het verzet, angst ontstaan dat de arbeidsmannen binnenkort in plaats van bij boeren te werken, moesten gaan meehelpen aan de versterking van de verdedigingswerken. De man vertelde dat het mogelijk was om te ontsnappen. Die avond zou het verzet een poging gaan doen om hen te bevrijden uit het kamp. Onderweg wees hij de plekken in de bossen aan waar ze zich ondergrondse holen bevonden. Het is nooit bekend geworden tot welke verzetsgroep deze man behoorde, maar die avond werd het kamp aangevallen door een tiental gewapende mannen en 21 arbeidsmannen gingen met deze verzetsgroep mee.

De ontsnapten gingen omstreeks 1:00 uur in de nacht van 7 op 8 september het bos bij Doldersum in en verstopten zich in meerdere holen. De grootte van de Holen varieerde van 3 tot 9 man. Ze mochten niet uit de holen komen voordat de verzetsmensen terugkwamen. Men was bang dat indien een van de arbeidsmannen zou worden aangehouden het een kwestie van tijd was eer er koppen bij het verzet gingen rollen.

Het echte gevaar was al veel eerder uit een geheel andere hoek te verwachten. In de ochtend van vrijdag 8 september komt al snel de De Sicherheitspolizei met drie auto’s uit Assen bij het kamp aan. De Duitsers en de twee meegekomen ‘foute’ politiemannen begonnen op niet zachtzinnige wijze de nog aanwezige arbeidsmannen te verhoren.

Vrij snel werd duidelijk dat de twee niet meegevluchte mannen die de vorige middag de onbekende verzetsman hadden gesproken en een schuilplaats hadden gezien eieren voor hun geld kozen. Zij werden meegenomen en iedereen ging onderweg naar de bossen om de daarin verborgen schuilplaatsen op te sporen. De twee arbeidsmannen konden of wilden de schuilplaats maar niet vinden. Uiteindelijk vond tegen het middaguur een Nederlandse politieman de goed gecamoufleerde ingang van het grootste hol.

Grote opwinding en veel geschreeuw waren het gevolg. De negen mannen kwamen het hol uit en werden op een rij gezet en afgeranseld. De twee die nog in het uniform van een arbeidsman waren, mochten naar het kamp terug. De zeven andere jonge mannen niet. Deze zeven overgebleven mannen werden gesommeerd hun zakdoek als blinddoek voor te doen. het was tussen 12:00 uur en 12:30 uur in de middag. Roel IJsselstein schreef wat er gebeurde na de oorlog als volgt op:

Foto zoals geplaatst bij het monument.
Foto zoals geplaatst bij het monument.

Wij waren ontdekt en werden gesommeerd uit de schuilplaats te komen. De groep die ons had opgespoord bestond uit – naar ik meen – vier Hollanders en drie à vier Duitsers. Ze waren allemaal gewapend. Toen wij geen namen konden noemen, moesten we tenslotte voor de schuilplaats op de grond gaan zitten: vier jongens vooraan op enige afstand van elkaar en drie daarachter. Ik behoorde tot deze drie. De Nederlandse politieman en onze commandant vertrokken op dat moment. We kregen een blinddoek voor die door een van Hollanders van een oud stuk laken werd afgescheurd. Ik had toen niet in de gaten wat ze met ons van plan waren te doen. Het leek er op dat ze ons geblinddoekt ergens heen wilden voeren, waarbij wij de weg niet zouden mogen weten. Plotseling hoorde ik hevig lawaai achter mij. Wat er op dat moment precies gebeurde kan ik niet meer vertellen. Ik was versuft en lag op de grond. Ik voelde bloed langs mijn gezicht lopen. Het was erg stil en in de verte hoorde ik auto’s wegrijden. De zes andere jongens bewogen zich niet meer. Ik ben toen weg gestrompeld en voelde een hevige pijn in de linkerschouder en rechterzij. Later bleek dat ik daar schotwonden had. Ook aan mijn hoofd had ik een schampschot dat bloedde. Toen ik daarna met mijn gescheurde en gehavende kleding wegliep, zag ik onderweg twee mannen die daar aan het werk waren. Ik riep naar hen om hulp, maar ze gingen er snel op hun fietsen vandoor. Ik heb nooit geweten wie dat waren.

Intussen zaten nog 12 arbeidsmannen verscholen in het bos. Ze hebben er nog een paar nachten door moeten brengen en zijn toen naar onderduikadressen gebracht.

Roel is bij een boerderij aangekomen, heeft daar eerste hulp gekregen Later is hij onder valse naam in het ziekenhuis van Assen behandeld en dook onder bij twee verpleegsters thuis.

Eerste monument. foto St. Mon. Doldersum.
Eerste monument. foto St. Mon. Doldersum.

Op de heuvel, waaronder zich de schuilplaats van de negen mannen zich bevond werd na de oorlog een klein gedenkteken aangebracht in de vorm van een kruis. Omdat de gegevens op dit kruis niet helemaal klopten is door de Stichting monument Doldersum later een gedenkteken naar eigen ontwerp aangebracht. Het is een gemetselde muur met een gedenkplaat. Op 8 september 1995 is het vernieuwde monument onthuld door de weduwe van Roel IJsselstein.

Zie ook: Monument Doldersum

De twee ‘foute’ politiemannen, die aan het afranselen en executeren hadden deelgenomen werden voor deze misdaad en andere misdaden ter dood veroordeeld en zijn op 16-11-1949 door een vuurpeloton ter dood gebracht.

Het nieuwe monument.
Het nieuwe monument.
Roel kort voor zijn overlijden. Foto collectie IJsselstein.
Roel kort voor zijn overlijden. Foto collectie IJsselstein.

Roel huwde na de oorlog en kreeg twee zoons en drie dochters. De executie bleef als een donkere wolk boven hem hangen. Hij heeft gedurende zijn gehele leven veel last gehad van zowel lichamelijke als psychische klachten. PTSS Post Traumatische Stress Stoornis was toen niet bekend.

Iedereen zweeg over de oorlog en stopte het weg en het gezin kwam er dus nooit los van. Op 23 november 1986 overleed hij in Gouda op zestigjarige leeftijd.

kom vanavond met verhalen

hoe de oorlog is verdwenen

en herhaal ze honderd malen:

alle malen zal ik wenen.

(Leo Vroman  uit het gedicht  “Vrede” 1954)

Hans Suijs

 Verantwoording:

Bronnen:

  • Foto en kort verslag van Gouwenaar Piet Wieringa n.a.v. van een korte vakantie in Drenthe
  • Website van de stichting Monument Doldersum: http://www.monumentdoldersum.nl/ die het monument in Doldersum beheerd.
  • Nog een website www.fledderkerspel.nl
  • Het boekje Vledder in de Tweede Wereldoorlog door L. Lambregts (uitgegeven 12-04-1995) bevat veel details over deze executie.
  • Telefonische aantekeningen en mailwisseling met Anita Janssen van de stichting Monument Doldersum en een opgezonden foto van Roel IJsselsyein
  • Telefonische aantekeningen en mailwisseling met Tjebbe Verra bestuurslid stichting Monument Doldersum (thans wonende in Rotterdam)
  • Gespreksnotities van gesprekken met een dochter van Roelof IJsselstein
  • Gespreksnotities van gesprek met Klaas van Dalen, één van de 21 ontsnapte en ondergedoken arbeidsmannen.
  • Foto’s van Stichting Monument Doldersum en diverse websites o.a. Wikipedia Commons

Meer informatie:

Let op: Op 8 september 2014  is het precies 70 jaar geleden dat in Doldersum 7 ontsnapte “arbeidsmannen” werden neergeschoten. Zes waren op slag dood. Eén man werd zwaar gewond “voor dood” achtergelaten, de uit Gouda afkomstige Roel IJsselstein. Een documentaire van ca 30 minuten  over deze gebeurtenis treft u HIER aan.  Een kortere versie van ca 13 minuten treft u aan bij KORT.  Zijn biografie treft aan bij ROEL IJSSELSTEIN. In reactie op het artikel in de Goudse post van 3 september belde ons de weduwe van nog een arbeidsman die in Gouda woonde. Hierover later meer op de pagina van Roel IJsselstein.

Na publicatie van de documentaire kregen we een reactie van Mevrouw Kerrebijn uit Gouda. Haar man heeft in dezelfde tijd in het Kamp te Vledder arbeid moeten verrichten. Op de avond van de inval door het verzet lag hij met darmklachten in de ziekenboeg en kon daarom niet mee met de anderen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.