C3. Omgekomen door de Arbeidsinzet

In de loop van de oorlog zijn vele burgers, al dan niet vrijwillig, voor de arbeidsinzet weggevoerd (in het begin) ten behoeve van de aanleg van verdedigingswerken aan de kust in o.a. Nederland, België en noord Frankrijk en (later) t.b.v. ondersteuning van de (oorlogs-) industrie naar Duitsland. Was je werkloos dan was het deelnemen aan de arbeidsinzet een verplichting. Later kwamen er nog andere criteria bij die voor een verplichting zorgden. Vanaf december 1944 waren er zelfs razzia’s op willekeurige mannelijke burgers van beneden de 40 en ook dat laatste beperkende leeftijdscriterium werd soms opgeheven bij raazia’s. In een enkel geval (Prinsenberg) werd je als vergelding voor een aanslag opgepakt en naar een concentratiekamp gezonden.

Bevel om zich te melden
Bevel om zich te melden

Uit de brieven van het Hoofd sociale zaken van de gemeente Gouda aan burgemeester James. (zie SAHM dossier ac 520 inv. nr. 5800, 3/9/46 6/9/46 en 3/10/46) kwamen 28 namen naar voren. Daarnaast zijn lijsten van de Oorlogs Graven Stichting en van de Stichting Oude Begraafplaats geraadpleegd. Ook is het boek Gouda in de Tweede Wereldoorlog doorgenomen. Tenslotte kwamen er nog aanvullingen via het Rode Kruis binnen.

Naam geboren overleden Opmerkingen
C. (Cornelis) Blom 05-06-1913 Ammerstol 27-02-1945 Herten Overlijdensakte Gouda
W. (Wilhelmus) Blom 09-03-1905 Gouda 16-02-1945 Oranienburg   Sachsenhausen Overlijdensakte Gouda   1945-323 1)
A. (Arie) den Boer 29-04-1887 Waddinxveen 12-05-1944 Siegburg Overlijdensakte Gouda
G.D. (Gieliam David) van den Bos 09-01-1898 Haastrecht 22-04-1944 Westerland, Landkreis Süd Tondern Overlijdensakte Gouda 1944- 468 (extract uit   Westerland) 2)
L.F. (Leonardus Fransciscus)   Braat 26-10-1917 Zevenbergen 26-03-1944 Essen Overlijdensakte Gouda
C.A. (Cornelis Antonius) van   den Broek 03-10-1894 Gouda 28-01-1943 Vught Overlijdensakte Gouda
L.A. (Leendert Arie) Bussing 24-11-1899 Maasdam 16-05-1943 Hungerburg 3)
G. (Gerrit) van Buuren, 17-11-1912 Haastrecht 22-07-1944 Erfurt. Overlijdensakte Gouda 1946-419 (extract uit   Erfurt) 4)
D. (Dirk) Dikhoff 22-05-1889 Gouda 08-04-1945 Zutphen 5)
F.M. (Franciscus   Marinus) Dortland 13-03-1923 Gouda 26-12-1944 Neuengamme Overlijdensakte Gouda 1946-355 (extract uit   Hamburg) 6)
G. (Gerrit) Dortland 22-06-1915 Gouda 20-01-1941 Jena 7)
H. (Hendrik) van Driel 24-02-1913 Gouda 16-12-1943 Berlijn Overlijdensakte Gouda 1944-467 (extract uit   Berlijn-Charlottenburg) 8)
S.A.A. (Sebastiaan Adrianus Anthonius) Goudriaan 19-01-1909 Ommen 13-12-1943 Ommen Overlijdensakte Gouda 1943-501 (extract uit   Ommen) 9)
G.J. (Gijsbert Jan)   Graafland 14-11-1910 Gouda 25-05-1945 Berlijn-Neuköln begraven Gouda (Pr.   Hendrikstraat) later naar Loenen. Geen overlijdensakte gevonden, wel bericht   Rode Kruis
A.A.J. (Antonius Arnoldus   Josephus) Groos 17-09-1915 Gouda 08-08-1943 Alpen-Veen Overlijdensakte Gouda
P. (Paulus) Heek 21-04-1900 Bunschoten 12-02-1945 Gouda Overlijdensakte Gouda 1945-134 10)
J.H. (Jacobus Hermanus) van Hensbergen 19-08-1912 Nijmegen 15-03-1945 Berlijn Overlijdensakte Gouda 1947-322 (extract uit   Berlijn) 11)
H.A.M.   (Hendrikus Antonius Maria) Hilhorst 11-05-1921 Gouda 16-03-1945 Weimar-Buchenwald Overlijdensakte Gouda
A. (Abraham) Houtman 09-09-1904 Aarlanderveen 27-07-1943 Teuplitz Overlijdensakte Gouda
C.A. (Cornelis Anthonius)   van ’t Hul 17-2-1917 Gouda 03-05-1945 Cap Arcona   (Lubecker bocht-ramp) Overlijdensakte Gouda
Arie IJsselstein 21-2-1918 Gouda 09-08-1944 Vught Overlijdensakte Gouda
P.H. (Pascalius Hubertus) Janssen 26-09-1924 Gouda 16-05-1944 Hannover OGS Overlijdensakte Gouda 1947-413 (extract uit   Hannover) 12)
J. (Jacobus) Jongeneel 15-01-1907 Gouda 09-04-1945 Mülheim a.d. Ruhr Overlijdensakte Gouda 1945-706 (extract uit   Mülheim (D) 13)
G.J. (Gerardus Jacobus) de Keiser 27-11-1921 Gouda 11-04-1945 Hannover Overlijdensakte Gouda 1948-405 14)
H. (Hubertus) van Kooij 30-09-1924 Gouda 26-09-1944 Hannover Overlijdensakte Gouda
G.F. (Gijsbertus Franciscus)   Kraan 06-07-1923 Arnhem 16-02-1943 Vught Overlijdensakte Gouda
P.E. (Philippus Everhardus)   van de Kroef 20-06-1924 Gouda 30-04-1945 Berlijn Overlijdensakte Gouda
J.H. (Johannes) Lankhorst 25-05-1916 Gouda 17-04-1943 Munchen Overlijdensakte Gouda
W. (Willem) van Mastrigt 26-04-1924 Gouda 12-07-1944 Berlin Köpenick Begraven Gouda (pr.   Hendrikstraat) Overlijdensakte Gouda 1944-470
W.T.C. (Wilhelmus Theodorus   Cornelis) Meeuwsen 10-11-1913 Utrecht 05-07-1945 Rolandseck Overlijdensakte Gouda
L. (Leonardus) Melkert 21-12-1919 Gouda 24-11-1944 Bochum Overlijdensakte Gouda
J. (Josef) Neumaijr 16-07-1911 Dordrecht 07-01-1943 Dusseldorf
J. (Jan) Noorlander 14-07-1908 Gouda 12-09-1944 Kiel Overlijdensakte Gouda 1947-356 (extract uit Kiel)   16)
H. (Hendrik) Paul 21-01-1900 Benthuizen 15-02-1943 Vught Overlijdensakte Gouda
J. (Jozua) Pieters 12-08-1909 Gouda 16-12-1943 Berlijn- Charlottenburg Begraven Gouda (Pr. Hendrikstraat)   Overlijdensakte Gouda 1944-463 (extract uit Berlijn-Charlottenburg) 17)
L. (Leendert) Piket 09-05-1906 Gouda 14-04-1944 Tebbin Kreis Teltow Overlijdensakte Gouda 1944-462 (extract uit   Trebbin (D) 18
J. (Johan) Prinsenberg 15-06-1920 Gouda 30-01-1945 Neuengamme Opgepakt bij razzia in Putten als vergelding voor   aanslag
A. (Abraham)van de Putten 18-04-1923 Amsterdam 15-03-1945 Berlijn-Spandau 19)
P. (Pieter) Raamsdonk 27-12-1923 Gouda 30-01-1945 Radeberg Overlijdensakte Gouda
C. (Cornelis) van Raffen 17-01-1919 Gouda 21-10-1942 Lorient (Frankrijk) 20)
P. (Peter) Ratten 17-07-1908 Gouda 18-02-1946 Gouda Overlijdensakte Gouda 1946-89 21)
D.A. (Dingenus Adriaan) van der Ree 14-04-1913 Sint Maartensdijk 20-03-1944 Kassel Overlijdensakte Gouda 1944-457 (extract uit   Kassel 22)
J. (Jan) de Ruijter 09-07-1917 Gouda 05-05-1945 Munchen Overlijdensakte Gouda
J. (Johannes) Sas 05-09-1911 Gouda 09-03-1941 Arque (Frankrijk) 23)
W. (Willem) Slingerland 03-03-1922 Capelle a/d   IJssel 17-12-1944 Ulm Overlijdensakte Gouda
M. (Marinus) Tak 17-05-1923 Oud- en Nieuw   Gastel 31-1-1943 Wewelsburg Overlijdensakte Gouda
F. (Frans) Tempelman 13-07-1917 Gouda 16-12-1943 Berlijn Begraven Gouda (Pr.   Hendrikstraat) later naar Loenen
N. (Nicolaas) Tempelman 13-09-1924 Gouda 24-05-1945 Berlijn Begraven Gouda (Pr.   Hendrikstraat) maar eerst in Berlijn begraven geweest.
J.H. (Johannes Hendricus)   van Velzen 01-10-1908 Gouda 24-01-1945 Brux (Tsjechië) Overlijdensakte Gouda
C.M. (Cornelis Martinus)   Verkleij 02-11-1911 Utrecht 25-09-1945 Magdeburg-Sudenburg begraven Gouda (Pr.   Hendrikstraat) later naar Loenen. Overlijdensakte Gouda 1946-285
A. (Adriaan) Versluis 24-04-1923 Waddinxveen 16-12-1943   Berlijn-Charlottenburg
J.K.J. (Jan Krijn Jan)   Versluijs 29-09-1924 Bergambacht 4-12-1944 Dölkau Overlijdensakte Gouda
G. (Gerrit) van Vliet 08-06-1923 Gouda 06-09-1945 Helmstedt Tuberculose ; Overlijdensakte   Gouda
P.H. (Pieter Hendrikus) de Waard 01-10-1925 Gouda 14-10-1944 Duisburg
A. (Antonie) de Wilde 25-04-1904 Gouda 25-03-1945 Hannover Overlijdensakte Gouda
A. (Abraham) Wiltenburg 15-06-1907 Gouda 26-06-1944 Mustvee 24)
W. (Willem) van der Zijden 30-03-1912 Benthuizen 02-12-1944 Neuengamme Overlijdensakte Gouda   1946-242 (extract uit Hamburg-Neuengamme) 25)
G. (Gerrit) Zuidam 02-09-1920 Gouda 19-07-1944 München Overlijdensakte Gouda 1947-343 26)
H. (Hendrikus) Zwanenburg 10-02-1921 Gouda 20-02-1945 Chemnitz Overlijdensakte Gouda
  1. Bewoner van  Persijnstraat 4  geeft aan dat zijn vader in het concentratiekamp is overleden.
  2. St.Josephstraat 78 ; Bewoonster geeft aan dat haar man in Duitschland is overleden.
  3. J.P.Heyestraat 3 ;Bewoonster geeft aan dat haar man  in Duitschland is overleden.
  4. Chr.de Wetstraat 12
  5. Nobelstraat 59 ; Man om onbekende redenen doodgeschoten.
  6. C.Huijgenstraat 120 ;
  7. St.Josephstraat
  8. F.W.Reitzstraat
  9. St.Josephstraat
  10. Boschweg 112 ; Bewoonster geeft aan dat haar man in een concentratiekamp geweest en daar is gestorven op 12-2-1945.
  11. Inwonende van Regentesseplantsoen 27 geeft aan dat haar vader vermoedelijk is overleden tijdens de arbeidsinzet.
  12. Goejanverwellendijk 47.
  13. Pr. Hendrikstraat 88 ; Man is overleden in Duitschland. en begraven in Düsseldorf.
  14. Wilhelminastraat 26 ; Zoon G.J. in Duitschland overleden.
  15. Spieringstraat ; handgeschreven: naar Bodegraven dwangarbeider
  16. Varkensmarkt 20 ; Man door bombardement overleden.
  17. Graaf v. Bloisstraat. Is waarschijnlijk Jozua Pieters die ook gemeld wordt als zijnde omgekomen op 16 dec. 1943 in een gebombardeerde schuilkelder in Berlijn. zie ook de aanvullende lijst van Koos Massar
  18. Lange Dwarsstraat
  19. 3e Kade 127 ; Man overleden in Duitschland.
  20. Raam 256 ; Zoon overleden in Frankrijk.
  21. Vorstmanstraat 10 ; in Duitschland tuberculoze gekregen en is na terugkeer in Nederland overleden.
  22. P.C.Bothstraat 95 ;
  23. Heerenstraat
  24. Boschweg.
  25. Bij de beschrijving van de bombardementen in WOII blz. 112 is sprake van een eerdere echtgenoot van mevr. L. Boot -de Gruijl, te weten J. van der Zijden de vader van Sonja dat het bombardement op 18-9-1944 overleefde. J. van der Zijden was toen al in Neuengamme overleden. (in OGS niet gevonden!)
  26. Emmakade.

Aantallen Gouwenaren in de arbeisinzet

In de brief van 6-9-1946 wordt over de arbeidsinzet nog melding gemaakt van de volgende aantallen: 2329 personen zijn formeel uit Gouda naar Duitsland uitgezonden.

Een aantal dezer personen -het getal is niet bij benadering op te geven- is echter nimmer in Duitschland gearriveerd, daar zij zijn ondergedoken, tijdens het vervoer den trein hebben verlaten e.d..

Dit blijkt o.a. uit het feit, dat per 30 September 1944 in Duitsland 1644 Gouwenaars werkzaam waren.

Een aantal van 685 gemeentenaren is dus óf ondergedoken en is nimmer in Duitschland ngekomen, óf is na genoten verlof niet meer voor de tweede maal teruggekeerd.

Tijdens de razzia’s in den winter 1944-1945 zijn 147 personen gearresteerd en naar Duitschland gezonden.

Criterium Gouwenaar:

Personen die in Gouda woonden ten tijde van hun arrestatie of vertrek naar Duitsland.

 Conclusie:

Alle hier genoemde personen voldoen aan de criteria. Alle andere namen zijn uit het overzicht weggelaten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.